Cuma namazının önemi

Cuma, müslümanlarca bir bayram günüdür. Bu mübarek günde müslümanlar mabetlerde toplanırlar. Okunacak hutbeleri dinleyerek faydalanırlar. Hep birlikte cuma namazını kılarlar. Sonra ya başka ibadetlerle uğraşır veya ziyaretlerde bulunur yahut günlük işleri ile uğraşmaya koyulurlar.
Bir hadis-i şerifde buyuruluyor:
“Üzerine güneşin doğduğu en hayırlı gün, cuma günüdür. Adem aleyhisselam O gün Cennet’e konulmuş, O gün Cennetten çıkarılmıştır. Kıyamet de o gün kopacaktır.”
Bütün bu olaylar, nice hayırları ve; hikmetleri toplamaktadır.

Cuma namazı ile ilgili hadis-i şerifler

• Ebû Hüreyre (ra)’den rivayet edildiğine göre Resûlullah (sav) şöyle buyurdu: “Bir kimse güzelce abdest alarak cuma namazına gelir, hutbeyi ses çıkarmadan dinlerse, iki cuma arasındaki ve fazla olarak üç günlük daha günahları bağışlanır Kim hutbe okunurken çakıl taşlarıyla oynarsa, boş ve mânasız bir iş yapmış olur ”
• Semüre (ra)’den rivayet edildiğine göre Resûlullah (sav) şöyle buyurdu: “Her kim cuma günü abdest alırsa ne iyi eder; hele boy abdesti alırsa, o daha iyidir ”
• İbn Ömer (ra)’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah (sav) şöyle buyurdu: “Biriniz cuma namazına gideceği zaman boy abdesti alsın ”

• Yine Ebû Hüreyre (ra)’den rivayet edildiğine göre Peygamber (sav) şöyle buyurdu: “Büyük günahlardan kaçınıldığı sürece, beş vakit namaz ile iki cuma ve iki ramazan, aralarında geçen günahlara keffaret olur ”
• Evs İbni Evs (ra)’den rivayet edildiğine göre Resûlullah (sav) şöyle buyurdu: “Günlerinizin en faziletlisi cuma günüdürBu sebeple o gün bana çokca salâtü selâm getiriniz; zira sizin salâtü selâmlarınız bana sunulur ”

İlk Cuma namazı

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) hicretleri zamanında Medine’ye yakın bulunan “Salim İbni Avf” yurdunda “Ranuna” denilen vadi içerisinde “Beni Salim Mescidinde” ilk cuma hutbesini okumuş ve ilk cuma namazını kıldırmıştır.

Anadolu’da ilk Cuma namazı

Büyük Selçuklu Hakanı Sultan Alp Arslan 16 Ağustos 1064 tarihinde Bizanslıların Kars yakınlarındaki fevkalade muhkem kalesi olan Ani Kalesini zorlu bir muhasaradan sonra fethetmiş, şehrin en büyük kilisesini camiye tahvil ederek ismini de fetihten dolayı Fethiyye Camii olarak değiştirmiştir. Bu mabed Doğu Anadolu’nun Ayasofya’sı olarak da anılır. 20 Ağustos 1064 gününe rastlayan Ramazan-ı Şerifin dördünde Anadolu topraklarında ilk Cuma ezanı ve hutbesi okundu. Bütün Selçuklu devlet büyükleri ve askerî erkânı da beraber olduğu halde Cuma namazı kılındı. Alp Arslan, Türkiye’nin temellerini Anadolu toprakları üzerinde Kars’ta atmış ve ülkelere gönderdiği fetihnamelerle Anadolu’nun Türk-İslam yurdu olduğunu ilan etmiştir.

Cuma namazının şartları

Cuma namazının vakti tam öğle namazının vaktidir. Cuma namazı için minarelerde ezan okunur. Camilere gidince önce aynen öğle namazının sünneti gibi, dört rekat cumanın ilk sünneti kılınır. Daha sonra cami içinde bir ezan daha okunur. Minberde cemaata karşı bir hutbe okunur. Bu hutbeden sonra kamet alınarak cumanın iki rekat farzı cemaatle aşikare okuyuşla kılınır. Bir farzdan sonra yine öğlenin ilk dört rekat sünneti gibi, cumanın son dört rekat sünneti kılınır. Bundan sonra kılınacak olan namazlar gerekli değildir. Bazı düşüncelere göre “Zuhrü ahir” denilen dört rekat namaz kılınır. Bu son öğle namazı, öğlenin dört rek’at farzı gibi kılınmakla beraber sünnetlerde olduğu gibi dört rek’atın hepsinde fatihadan sonra sûre okunması daha iyidir. Arkasından da gereki olmayan “Vaktin sünneti” niyeti ile aynen sabah namazının sünneti gibi iki rekat namaz daha kılınır.
Cuma şartlarını kendilerinde toplayan kimseler için iki rekat cuma namazı “Farz-ı ayın”dır. Cuma namazının diğer namazlardan başka olarak kendisine özgü on iki şartı daha vardır. Bunların altısı vücubunun (farz olmasının), diğer altısı da edasının şartlarıdır[1].
Beş vakit namazın şartlarından başka cuma namazının çeşitli şartları vardır. Bunlar:

• Hür olmak, (Esir veya hapis olmamak)
• Mukim olmak, (Yolculukta olmamak)
• Sıhhatli olmak, (Namaza gidemeyecek kadar hasta olmamak)
• Gözleri sağlam olmak, (Kör olmamak)
• Ayakları sağlam olmak, (Kötürüm olmamak)
• Namaza gitmeye mani ve gitmemeyi mübah kılan bir özrü bulunmamak, (Düşman korkusu, şiddetli yağmur, çamur gibi şeyler cumaya mani hallerdir)
• Cuma namazı kılınacak yerin şehir olması, (izin ve berat verilen köylerde de kılınabilir)
• Namazı emir veya vekilinin kıldırması,
• Öğle namazı vaktinde kılınması,
• Cemaatin huzurunda hutbe okunması,
• İmamdan başka üç kişi bulunması,
• Cuma namazı kılınan yerin herkese açık olması

Allahümme yâ ganiyyü, yâ hamîdü, yâ mübdiü, yâ mu’îdü, yâ rahîmü, yâ vedûd. Eğninî bihalâlike an harâmike ve bifadlike ammen sivâke.

Cuma namazı nasıl kılınır?

Cuma günü öğle vakti ezan okunduktan sonra, önce dört rek’at olan ilk sünneti kılınır. Bunun niyeti şöyledir: “Niyet ettim Allah rızası için bugünkü cuma namazının ilk sünnetini kılmaya.”
Cumanın ilk sünnetinin kılınışı aynen öğle namazının dört rek’at sünneti gibidir. Sünnet kılındıktan sonra câminin içinde bir ezan daha okunur ve imam minbere çıkarak hutbe okur. Hutbe bitince ikamet getirilir ve cumanın iki rek’at farzı cemaatle kılınır. İmamın arkasındaki cemaat şöy le niyet eder: “Niyet ettim Allah rızası için bugünkü cuma namazının farzını kılmaya, uydum imama.”
Farzdan sonra cumanın dört rek’at son sünneti kılınır. Bunun kılınışı da cumanın ilk sünneti gibidir. Niyeti şöyledir: “Niyet ettim Allah rızası için cumanın son sünnetini kılmaya.”
Cuma namazı böylece tamamlanmış olur.
Bundan sonra dileyen dört rek’at “Zuhri Âhir=son öğle” ile iki rek’at da vakit sünneti kılar.
Son öğle namazına: “Niyet ettim Allah rızası için vaktine yetişip henüz kılamadığım son öğle namazını kılmaya” diye niyet edilir. Bu son öğle namazı, öğlenin dört rek’at farzı gibi kılınmakla beraber sünnetlerde olduğu gibi dört rek’atın hepsinde fatihadan sonra sûre okunması daha iyidir.
İki rek’at vakit sünnetine de şöyle niyet edilir: “Niyet ettim Allah rızası için vaktin sünnetini kılmaya.” Bu namaz da sabah namazının sünneti gibi kılınır.